Het leven zoals het is ... de gevangenis.

Toch nog maar eens laten weten dat we hier niet gewoon voor ons plezier zitten en ons ook nog nuttig proberen te maken ondertussen! Hoe dan? Wel, ik ben al een tijdje bezig aan een onderzoek voor Advokaten Zonder Grenzen over de nieuwe Burundese Strafwet (sinds april 2009) en de gevolgen hiervan voor gedetineerden.

Bijvoorbeeld: de nieuwe Strafwet bepaalt dat kinderen onder de 15 jaar strafrechtelijk niet strafbaar zijn. Vroeger was dit 13 jaar. Dus, wat doen we dan met de kinderen van onder de 15 jaar die nu in de gevangenis zitten?
Bijvoorbeeld, de nieuwe Strafwet bepaalt dat minderjarigen tussen 15 en 18 jaar een werkstraf zouden moeten krijgen ipv een gevangenisstraf, in elk geval voor minder zware misdrijven. Dus, wat doen we dan met alle minderjarigen die nu (in voorlopige hechtenis) zitten? Bijvoorbeeld: de nieuwe Strafwet schaft de doodstraf af. Wat doen we dan met de terdoodveroordeelden die nu in de gevangenis zitten?
Still with me? Wees gerust, ik kan het nog veel ingewikkelder maken, maar ik probeer me in te houden ;)

Dus, we hebben een tijdje het Strafwetboek zitten analyseren, en dan zijn we in de dossiers gedoken in 2 gevangenissen in Burundi om te kijken voor wie de nieuwe bepalingen voordelig zouden kunnen zijn. De voorbije 2 weken hebben we van dichtbij “het leven zoals het is, de gevangenis in Burundi” kunnen meemaken. In de eerste gevangenis zaten we in een klein kamertje, met honderden dossiers rondom ons. Om in dit kamertje te geraken moest je door een smalle gang. In deze gang vond elke voormiddag en elke namiddag het bezoekuur plaats. Dus kreeg je schouwspelen als: een jonge mama die met de baby op bezoek komt bij de papa, in zijn groen gevangeniskostuum. Of een mama die foto’s bij heeft van de kinderen om aan de papa te geven. Een koppel dat elkaar probeert te knuffelen, iets moeilijker aangezien ze allebei rug aan rug staan met andere bezoekers. De hele gang vult zich met tientallen mensen, die rechtstaand, zonder enige privacy of rust, elkaar begroeten, soms na meer dan een jaar, aangezien het voor velen heel moeilijk is om het vervoer tot aan de gevangenis te kunnen betalen.

We hebben beide gevangenissen ook binnenin bezocht en hoewel ik er al een beetje aan gewend ben om moeilijke omstandigheden te zien, blijft het toch een intense ervaring. Langs de ene kant lijkt het leven er heel normaal te verlopen: je hebt een markt waar gevangenen dingen verkopen, groenten, conserven, rijst, gebruiksvoorwerpen, dingen die ze dus ‘invoeren van buitenaf’. De arme gevangenen hebben niks, buiten het rantsoen eten dat ze krijgen, d.i. een handvol bonen en een handvol bloem. De rijkere gevangenen kunnen dus dingen kopen, of laten komen van buitenaf. De levensomstandigheden zijn enorm moeilijk (in vgl. met gevangenissen bij ons), ondermeer door de overbevolking en het gebrek aan middelen. In de gevangenis van Bujumbura zitten meer dan 3200 gevangenen voor een capaciteit van 800. In die van Gitega zitten er meer 1200 voor een capaciteit van ongeveer 400. (N.B.: sinds een week zijn de gevangenen in de gevangenis van Bujumbura een staking begonnen, en weigeren ze – met geweld – nog nieuwe gevangenen binnen te laten. Vandaag zijn er rellen uitgebroken.) De gevangenen slapen in grote slaapzalen, maar dit lijken eerder donkere bunkers, volledig van beton, zelfs de bedden zijn eerder betonnen verhogingen. Opnieuw, de rijkere gevangenen kunnen een matras of een matje kopen, de armere gevangenen slapen op het beton of buiten.

Het meest schokkende van het hele gebeuren vat ik, sinds een gesprek met een sociaal assistent in de gevangenis, samen met het begrip ‘consentement’. We bezochten de vrouwenafdeling in de gevangenis. Ik vraag aan de sociaal assistent hoe het komt dat er ook zoveel babies zijn. (In Burundi mogen ze hun peuters tot ongeveer 3 jaar ofzo bij zich houden, maar in vele gevallen is dit veel langer.) Ik bedoel, dat wil toch zeggen dat veel van de vrouwen zwanger waren wanneer ze in de gevangenis belandden, of niet? Ah nee, veel van die babies worden in de gevangenis verwekt. Wanneer een mannelijke gevangene genoeg geld bijeen heeft geschraapt, kan hij een bewaker omkopen, voor minstens 2000 fbu (d.i. iets meer dan een euro), om hem over de muur te laten kruipen (of gewoon de deur open te doen), zodat hij bij de vrouwen kan geraken. ‘Hoe?’ vraag ik naïef, “heeft hij dan hier een liefje zitten of spreken we van verkrachting?” “Neenee, geen verkrachting natuurlijk”, zegt hij, “het is met ‘consentement’ (akkoord) van de vrouw, want zij krijgt ook nog eens minstens 2000 fbu.”

Even later gaat ons gesprek over de minderjarigen (15 tot 18 jarigen), die dus niet gescheiden zijn van de volwassenen in de gevangenissen (hoewel dit wettelijk verplicht is). Zegt de sociaal assistent: “er is veel homosexualiteit in de gevangenis”. Naïeve ik alweer: “Ah, zijn er al homosexuelen in de gevangenis beland sinds men homosexualiteit strafbaar heeft gesteld?” (N.B.: sinds de nieuwe strafwet van 2009 zijn homosexuele daden strafbaar met gevangenisstraf). “Neenee, dat niet, maar is veel homosexualiteit, vooral tussen volwassenen en minderjarigen.” Oh nee, ze worden gewoon verkracht ofwat?” “Neenee, ’t is met 'consentement', want ze krijgen er zeker wel 2000fbu voor.”

Man man man man man ....

Ondertussen hebben we in de dossiers drie minderjarigen gevonden (in de 2 gevangenissen die we hebben bezocht) van minder dan 15 jaar. Laat ons hopen dat we op zijn minst die drie kunnen doen bevrijden op basis van ons rapport. En zien of we andere straffen kunnen doen verminderen. “Il faut espérer. Il faut prier.”