Verkiezingen in Burundi

Verkiezingen. Zoiets waar een doordeweekse Belg zich even verplicht mee bezighoudt op een zondagochtend. Opstaan, naar de gemeenteschool wandelen, praatje slaan met de mensen, klagen over de Belgische politiek, wat aanschuiven in de rij, stem uitbrengen en weer naar huis, op tijd voor de croissants of de frietjes.

In Burundi gaat het er iets anders aan toe. De campagne is eigenlijk al bezig sinds 2009. Elke Burundees, laten we hem voor het gemak Pacifique noemen, heeft de laatste maanden al enkele bijeenkomsten bijgewoond waarbij hem door vertegenwoordigers van politieke partijen, of de gouverneur, of een lokaal belangrijk persoon of de pastoor exact werd uitgelegd op welke partij hij moet stemmen. Hij heeft wellicht ook vele mensen over de vloer gekregen, die hetzij met zakken meel of geld hem overtuigen voor een bepaalde partij te stemmen, hetzij gewapenderhand hem duidelijk maken dat hij geen andere keuze heeft.

Hij heeft het logo voor zijn neus geschoven gekregen, of zelfs een prentje gekregen met een tekening op die hem moet helpen wanneer hij gaat stemmen. Elke partij heeft een tekening als logo, een arend, een afbeelding van een belangrijke persoon, een bananenboom, een bootje, noem maar op. Handig in een land waar de meerderheid van de bevolking analfabeet is.

Ondertussen heeft Pacifique zich twee maanden geleden laten registreren als kiezer en is hij 2 weken geleden zijn kiezerskaart moeten gaan afhalen, soms uren wandelen, telkens uren aanschuiven of wachten tot hij zijn naam hoort en zijn kiezerskaart krijgt.

Vorige week vrijdag wilde Pacifique gaan stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar donderdagavond laat werd via de radio omgeroepen dat ze tot zondag werden uitgesteld o.w.v. technische problemen. Vrijdag werd duidelijk dat niet al het materiaal tijdig in alle stembureaus was geraakt of misschien zelf nog niet in Burundi was aangekomen (aangezien de stembiljetten werden geproduceerd door een firma in Zuid-Afrika). Uiteindelijk werd omgeroepen dat het op maandag verkiezingen zou zijn, omdat de verschillende kerken Pinksterzondag geen geschikte dag vonden. Dus maandag ging Pacifique vol goede moed om 6u de baan op om te gaan stemmen. Na een lange wandeling, dan uren wachten in de hete zon, stapte hij rond 14u uiteindelijk het stembureau binnen.

Daar geeft hij zijn kiezerskaart af en zijn identiteitspapieren. Hij laat zijn handen zien en bewijst op die manier dat hij nog niet heeft gestemd. Dan krijgt Pacifique gemiddeld een 15-tal stembiljetten (ter grootte van een foto) in zijn handen gestopt, één prent voor elke partij die zich kandidaat heeft gesteld. Hij gaat bij het stemhokje staan, maar dit is eigenlijk een open driehoek waardoor iedereen Pacifique langs achter kan zien. Het stemlokaal zit bovendien vol met observatoren, dit zijn onafhankelijke observatoren van verschillende NGO’s, en mandatarissen van politieke partijen die nauwlettend in de gaten houden of iedereen wel stembiljetten krijgt van hun partijen en of er geen fraude wordt gepleegd. Ondertussen stopt Pacifique het prentje van de partij waarop hij wil stemmen in een witte envelop. Alle andere prenten steekt hij in een zwarte envelop. Deze enveloppen dropt hij vervolgens in twee afzonderlijke urnes. Daarna moet hij zijn linkerduim in een pot met inkt dopen, zodat hij de komende dagen met een blauwe vinger rondloopt en dus geen tweede keer kan komen stemmen.

Na een enorm lange dag sluiten de stemburo’s meestal later dan voorzien. Op sommige plaatsen wordt zelfs gemeld dat men is open gebleven tot 22u i.p.v. 16u omdat men materiaal tekort had overdag en een paar uur heeft moeten sluiten. Meteen na sluiting van de buro’s, begint de telling, opnieuw onder waakzaam oog van de observatoren. Alle prenten in de witte enveloppen worden geteld. Moeilijk genoeg omdat het ondertussen donker is en de meerderheid van de stemburo’s geen electriciteit heeft. Bij kaarslicht en met behulp van één lamp worden de prenten uit de enveloppen gehaald en één voor één aan iedereen getoond en geteld. Na deze telling moeten de buroleden normaliter ook àlle stembiljetten in de zwarte enveloppen tellen, kwestie van te controleren of het uiteindelijke aantal klopt. Maar ondertusen is het vaak middernacht, willen de mensen naar huis, en begrijpen ze ook niet waarom dit zo belangrijk is. Dus vaak gaan ze over tot een snelle telling, een schatting van de kaarten, ofwel een telling zonder observatoren.

De volgende dag lopen de eerste resultaten binnen. Het land is waakzaam, beducht voor de reacties van de politieke partijen. Alle resultaten wijzen op een ongelooflijke overwinning van de heersende partij. In de hoofdstad wordt dit op ongeloof onthaald. De partij is in Bujumbura, vooral onder de intellectuelen, niet geliefd en haalt hier ook niet zoveel stemmen als in de rest van het land, de boeren in de heuvels. De eerste stemmen gaan op dat er massaal fraude moet zijn gepleegd. De partij zou 80% halen en dat lijkt onmogelijk. De politieke partijen van de oppositie verwerpen de resultaten en beginnen te dreigen. Maar ondertussen verklaren de onafhankelijke observatoren van lokale NGO’s, van de Belgische ambassade en van de Europese Unie dat zij geen zware problemen hebben geconstateerd en dat alles rustig en transparant lijkt verlopen te zijn.

Vandaag publiceert de Onafhankelijke Nationale Kiescommissie de officiële resultaten. Pacifique gelooft er nog steeds niets van. Als het geen fraude is, moet het wel hekserij zijn. De oppositie beschuldigt de internationale gemeenschap ervan onder één hoedje te spelen met de heersende partij. Iedereen houdt de adem in en hoopt dat de oppositie rustig blijft. Maar iedereen vraagt zich nu al af wat er zal gebeuren bij de presidentiële en de parlementaire verkiezingen in juni en juli, als de partij nu al 80% haalt bij de gemeentelijke verkiezingen.